Bor
5 B Układ okresowy pierwiastków
Bor
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.	Bor, B, 5
Grupa, okres, blok	13 (IIIA), 2, p
Właściwości metaliczne	półmetal
Właściwości atomowe Masa atomowa 10,811 u Promień atomowy 85 (87) pm Promień walencyjny 82 pm Konfiguracja elektronowa He2s²2p¹ Zapełnienie powłok 2, 3 Elektroujemność 2,04 (Pauling) 2,01 (Allred) Stopień utlenienia 3 Właściwości kwasowe tlenków lekko kwaśne
Właściwości fizyczne Stan skupienia stały Gęstość 2460 kg/m³ Twardość 9,3 Kolor czarny błyszczący (krystaliczny) brązowy (amorficzny) Temperatura topnienia 2349 K 2075,85 °C Temperatura wrzenia 4200 K 3926,85 °C Objętość molowa 4,39×10-6 m³/mol Ciepło parowania 489,7 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 0,348 Pa (2573 K) Prędkość dźwięku 16200 m/s (293,15 K)
Pozostałe dane Ciepło właściwe 1026 J/(kg*K) Konduktywność 1,0×10-4 S/m Przewodność cieplna 27,4 W/(m*K) Potencjały jonizacyjne I. 800,6 kJ/mol II. 2427,1 kJ/mol III. 3659,7 kJ/mol IV. 25025,8 kJ/mol V. 32826,7 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 8B {syn.} 772 ms w.e.,α 18 4He 10B 19,9% stabilny izotop z 5 neutronami 11B 80,1% stabilny izotop z 6 neutronami
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Bor (B, łac. borum) jest pierwiastkiem chemicznym, o właściwościach półmetalu.

Spis treści 1 Charakterystyka 2 Odmiany alotropowe 3 Zastosowanie 4 Odkrycie 5 Występowanie 6 Związki 7 Znaczenie biologiczne 8 Bibliografia

edytuj Charakterystyka

Bor pod względem chemicznym przypomina krzem i węgiel, gdyż tworzy borowodory - analogi węglowodorów i krzemowodorów. Reakcja boru z gorącym, stężonym kwasem azotowym(V) prowadzi do utworzenia kwasu borowego H₃BO₃. Bor tworzy kompleksy z alkoholami polihydroksylowymi, reakcja kwasu borowego z mannitolem jest jednym ze sposobów oznaczania zawartości boru w próbce.

edytuj Odmiany alotropowe

Bor posiada dwie odmiany alotropowe:

• bor amorficzny – posiadający brązowy kolor,
• bor krystaliczny – czarny, bardzo twardy (twardość 9.3 w skali Mohsa). Bor krystaliczny jest słabym przewodnikiem prądu elektrycznego.

edytuj Zastosowanie

Bor w postaci wolnego pierwiastka stosuje się jako domieszkę do półprzewodników, natomiast związki boru znajdują zastosowanie w postaci lekkich materiałów, nietoksycznych środków owadobójczych i konserwantów oraz odczynników dla syntezy chemicznej.

edytuj Odkrycie

Czysty bor został wyizolowany w 1808 r. jednocześnie przez trzech chemików: Humphry Davy, Joseph Louis Gay-Lussac i Louis Jacques Thénard.

edytuj Występowanie

Zawartość w górnych warstwach Ziemi wynosi 0,0009%. Ważniejsze minerały boru to: boraks, kernit, kolemanit i aszaryt.

Stabilne izotopy to ¹⁰B oraz ¹¹B. W naturze nigdy nie występuje jako wolny pierwiastek, jego głównym źródłem jest boraks.

Z punktu widzenia odżywiania, bogatym źródłem boru są świeże warzywa i owoce, a wśród tych ostatnich przede wszystkim orzechy.

edytuj Związki

Bor tworzy szereg związków chemicznych, w których przyjmuje formalne stopnie utlenienia od -3 do +3.

Przykładowe związki boru:

• borowodorek sodu NaBH₄
• borowodory, np. B₂H₆
• borazol (nieorganiczny benzen) B₃N₃H₆
• czterochlorek czteroboru B₄Cl₄
• tlenek boru(II) B₂O₂
• tlenek boru B₂O₃, kwas ortoborowy(III) H₃BO₃, ortoboran(III) metylu B(OCH₃)₃

Tworzy też iminoboran, borki i inne.

Roztwór 3% kwasu ortoborowego(III) służył i czasem dalej służy do przemywania ran. Lotne związki boru, takie jak estry kwasu borowego z alkoholem metylowym albo etylowym barwią płomień na kolor zielony.

edytuj Znaczenie biologiczne

Bor, będąc pierwiastkiem śladowym, jest niezbędny dla roślin i zwierząt. U roślin odpowiada za transport związków organicznych w łyku (głównie cukrów), wpływa na prawidłowy wzrost łagiewki pyłkowej (jego brak powoduje zahamowanie jej wzrostu), wpływa na wytworzenie elementów płciowych u roślin. Jest pierwiastkiem, który bardzo trudno przemieszcza się w roślinie. Jego niedobór może powodować zgorzel liści sercowych i suchą zgniliznę korzeni buraka.

Bor ma również wpływ na organizm człowieka, przede wszystkim na jego kościec. Przypuszcza się, iż jest niezbędny do prawidłowej gospodarki wapniowej organizmu. Razem z wapniem, magnezem i witaminą D reguluje metabolizm, wzrost, rozwój tkanki kostnej.

Jego niedobór powoduje utratę wapnia i demineralizację kości.

W większych ilościach, związki boru, szczególnie te lotne, są trujące.

edytuj Bibliografia

p • d • e Układ okresowy pierwiastków
H																															He
Li	Be																									B	C	N	O	F	Ne
Na	Mg																									Al	Si	P	S	Cl	Ar
K	Ca															Sc	Ti	V	Cr	Mn	Fe	Co	Ni	Cu	Zn	Ga	Ge	As	Se	Br	Kr
Rb	Sr															Y	Zr	Nb	Mo	Tc	Ru	Rh	Pd	Ag	Cd	In	Sn	Sb	Te	I	Xe
Cs	Ba	La	Ce	Pr	Nd	Pm	Sm	Eu	Gd	Tb	Dy	Ho	Er	Tm	Yb	Lu	Hf	Ta	W	Re	Os	Ir	Pt	Au	Hg	Tl	Pb	Bi	Po	At	Rn
Fr	Ra	Ac	Th	Pa	U	Np	Pu	Am	Cm	Bk	Cf	Es	Fm	Md	No	Lr	Rf	Db	Sg	Bh	Hs	Mt	Ds	Rg	Cn	Uut	Uuq	Uup	Uuh	Uus	Uuo
Metale alkaliczne Metale ziem alkalicznych Lantanowce Aktynowce Metale przejściowe Inne metale Metaloidy Inne niemetale Halogeny Gazy szlachetne

1. Integer sit amet pede vel arcu aliquet pretium.
2. Pellentesque quis elit non lectus gravida blandit.
3. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.
4. Phasellus nec erat sit amet nibh pellentesque congue.
5. Cras vitae metus aliquam risus pellentesque pharetra.
6. Maecenas vitae orci vitae tellus feugiat eleifend.
7. Etiam ac tortor eu metus euismod lobortis.
8. Duis non ante in metus commodo euismod lobortis.